NOC MUZEÓW „800-lat Olesna 1226-2026”

W dniu 30 maja odbyła się tegoroczna jubileuszowa Noc Muzeów. Dzięki Grupie LEO  CORDE Bytomskiego Stowarzyszenia Rekonstrukcji Historycznej  przenieśliśmy się w czasie do średniowiecznych początków Olesna, jakieś 800 lat wstecz. Bytomska Grupa Leo Corde w tym roku obchodzi jubileusz 10-lecia swojego istnienia. To pasjonaci historii, odtwarzający dawne czasy, dawne życie. Ożywiają przeszłość, pozwalają ją dotknąć, smakować i przeżyć. Ich udziałem są także wielkie turnieje, widowiska rekonstrukcyjne na arenie ogólnopolskiej i międzynawowej co świadczy o randze tej grupy, która od lat zgłębia tajniki realów życia w minionych epokach, dawnych strojów, uzbrojenia, czy obyczajów.

    Rok 2026 zapisuje  się  w życiu mieszkańców naszego miasta pod znakiem świętowania i uhonorowania jubileuszu, w którym jak w zwierciadle odbija się światło  przeszłości. Jubileuszowi towarzyszy nie tylko refleksja nad czasem minionym i dziedzictwem kulturowym ale także radość wypływająca etymologicznie z łacińskiego iubilare/radować się. Ta radość ma źródło w zacnej rocznicy 800-lecia kościoła pw. świętego Michała Archanioła oraz 800-lecia Olesna. To miejsce przez które przetoczyły się koleje losu, nasycone atmosferą przeszłości i  boskim zapachem wieków. Unoszący się tu duch dziejów definiuje kim są mieszkańcy Olesna i jak ukształtowała ich historia. Chociaż zmieniały się okoliczności życia, granice, przynależność państwowa, a kościół i miasto  doświadczały licznych pożarów, przebudowy i zmian, to przetrwały próbę czasu i nadal zachwycają swoim pięknem i wartością historyczną. Świętujemy pierwociny Olesna, bowiem zachowana pierwsza wzmianka źródłowa o kościele jest zarazem najstarszym zapisem o miejscowości. Poświadcza to zdanie: „Dan w Oleśnie roku pańskiego 1226 przy poświęceniu kościoła w Oleśnie” w dokumencie erekcyjnym kościoła grodowego. Zatem na kartach historii Olesno pojawiło się w I połowie XIII w., wymienione po raz pierwszy w dokumencie erekcyjnym zwanym także konsekracyjnym kościoła grodowego (obecnego kościoła św. Michała) wystawionym w 1226 r. przez biskupa wrocławskiego Wawrzyńca na polecenie opolskiego księcia Kazimierza I. Manuskrypt, przechowywany w Archiwum Archidiecezjalnym we Wrocławiu, zawiera jedynie lapidarną informację o konsekracji kościoła,  lwią część dedykując komorom celnym w Oleśnie i w Siewierzu,  należącym  prawdopodobnie do wyżej wymienionego biskupa, który ustanowił dla nich nowe regulacje opłat. Dzięki tej informacji historycznej Olesno wyłoniło się po raz pierwszy z niebytu w 1226 r., ale osada niewątpliwie istniała już wcześniej, była przecież punktem handlowym, przez który przejeżdżali kupcy nie tylko ze Śląska, ale także m.in. z Czech, Moraw, Kujaw, Rusi  i znad Bałtyku.

Punkt celny w Oleśnie nie wyrósł z dnia na dzień. Komora istniała już przed rokiem 1226, skoro w dokumencie widnieje zapis o tym, że biskup Wawrzyniec przybył do Olesna m.in. w celu uporządkowania starych przepisów celnych dla komór w Oleśnie i Siewierzu. W średniowieczu miejsca poboru cła lokalizowano zazwyczaj na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych, przy przeprawach rzecznych bądź na granicach państw i dzielnic. Były to kluczowe strategiczne punkty. Zatem Olesno stanowiło pokaźne skupisko osadnicze, skoro sam biskup pofatygował się i przyjechał osobiście dokonać ceremonii konsekracji kościoła i określenia zasad funkcjonowania oleskiego urzędu  celnego. Dwie ważne historyczne osobistości figurujące w dokumencie - biskup wrocławski Wawrzyniec i książę opolski Kazimierz – nie poświęciliby tyle uwagi jakiejś dopiero tworzącej się wspólnocie osiedleńczej. Nie konsekruje się kościoła ani nie ustanawia się nowego taryfikatora celnego w miejscu niezamieszkałym czy odludnym. Olesno w dokumencie z 1226 r. pojawia się jako centrum ważkich wydarzeń historycznych, toteż możemy przyjąć, iż było znaczącym już grodem wyrosłym przy ruchliwych  traktach handlowych.

Wydarzenie konsekracji kościoła grodowego jest opowieścią o początkach, czyli powstaniu wszystkiego co Olesno ukształtowało.

Kazimierz książę wsławiony,

Nad Olesnem ustanowiony

Do grodu zjechał pospołu

Z  biskupem Wawrzyńcem  do stołu

Zasiedli wśród świadków grona

Gromada to wielce uczona

Pergamin konsekracyjny  Kościoła

Spisali dla potomności sioła

dla komory celnej w tym grodzie

Ustanowili  taryfę w zgodzie

W jaki sposób się to stało

Jak się Bogu spodobało

Możemy wam opowiedzieć

Jeśli chcecie o tym wiedzieć

Ewa Cichoń

Zdjęcia: Oleskie Muzeum Regionalne